"Ad Melkert slaat de verkeerde weg in", in Volkskrant, 27 februari 1999, met d'Ancona, Hedy, Thijn, Ed. van, et. al.
Print dit artikel
Moeilijk verwijderbare asielzoekers moeten in Nederland worden opgevangen. Ad Melkert handelt in strijd met het regeerakkoord en het PvdA-beleid wanneer hij voorstelt om deze groep uit de opvang de illegaliteit in te sturen, menen Hedy d'Ancona, Eddy Bekkers, Omar Ramadan, Ed van Thijn, Nol Vermolen en Hans van der Vlist.
DE LAATSTE tijd neemt de politieke en maatschappelijke discussie over het asielbeleid volgens ons een onaangename wending. Een aantal jaren geleden initieerde voormalig VVD-voorman Frits Bolkestein het debat over asielzoekers. Hij deed dat zowel op een bijzonder negatieve als effectieve wijze. Vandaag de dag praat menig politicus over de grote stromen vluchtelingen die ons land zouden overspoelen. De idee dat het mensen betreft die door politieke vervolging of economische tegenspoed verdreven zijn van huis en haard, wordt niet meer geventileerd.
Wij wensen het asielbeleid op een humane en verantwoorde manier op de parlementaire en maatschappelijke agenda te plaatsen. Dat betekent dat we alert moeten zijn op het draagvlak in de samenleving, een draagvlak dat zienderogen afbrokkelt wanneer we meer spreken over gelukzoekers en opvangproblemen dan over vervolging en onze verantwoordelijkheid. Wie paniek zaait zal intolerantie oogsten.
De procedure die asielzoekers in Nederland moeten doorlopen kent een ingang en een uitgang. Wij zijn ons dan ook terdege bewust van het feit dat vluchtelingen die niet in aanmerking kunnen komen voor een verblijfstatus het land moeten verlaten.
Soms kan dat echter niet. Het land van herkomst verleent dan geen inreisvergunning. Een land als Somalië kent geen goede burgerlijke stand, Iran beschouwt onderdanen die zich elders probeerden te vestigen als politieke tegenstanders en het Chinese regime dingt naar ontwikkelingsgeld. In het jargon van de immigratiedienst IND noemen we deze mensen tussen wal en schip technisch moeilijk verwijderbaren. In tegenstelling tot de uitspraken van Ad Melkert verdient deze groep opvang, en wel om vier redenen.
Ten eerste is daar het sociaal-democratische principe dat collectieve verantwoordelijkheid geboden is in situaties waar het individu weinig invloed heeft op haar of zijn eigen netelige positie. Dit is in tegenstelling met het kenmerkende credo van het liberalisme, dat pleit voor zoveel mogelijk eigen verantwoordelijkheid, ook als het individu haar of zijn lot niet in eigen handen heeft. Door moeilijk verwijderbare asielzoekers opvang te bieden wordt het sociaal-democratische uitgangspunt toegepast.
Niet alleen het PvdA-rapport Wisselwerking stelt dat deze groep een legaal verblijf verdient, ook het regeerakkoord meldt: 'Mocht buiten de schuld van de uitgeprocedeerde vertrek niet mogelijk zijn, dan blijft hij conform het bestaande beleid recht op opvang behouden.'
Een tweede reden om ons te kanten tegen het op straat zetten van deze mensen schuilt in het feit dat zij zo inzet worden van de verkiezingen voor de provinciale staten. De Duitse filosoof Immanuel Kant stelde al dat mensen nooit alleen als middel en ook altijd als doel gezien moeten worden. Vier jaar geleden vielen er nog harde woorden in het PvdA-kamp over de manier waarop de VVD vluchtelingen en immigranten onderdeel maakte van haar verkiezingscampagne. Er wordt ingespeeld op de primaire angstgevoelens van veel mensen.
Hoe zorgvuldig Melkert zijn woorden in deze ook kiest, veel mensen merken alleen de teneur van de citaten op. De PvdA moet zich principieel afvragen of het op deze manier de kiezersgunst wenst af te dwingen. De VVD van Hans Dijkstal staat nu met lege handen doordat de sociaal-democraten hen reeds zijn voor geweest.
De politiek in het algemeen en de PvdA in het bijzonder moeten goed voor ogen houden dat het politieke en maatschappelijke klimaat elkaar op een interactieve manier behoren te beïnvloeden. Nu lijkt het alsof de volksvertegenwoordigers zich blind staren op opinie-onderzoeken, die zij direct en onveranderd vertalen in hun beleidsvoorstellen. Politici, zeker van progressieve aard, zouden echter ook hun eigen principes moeten uitdragen en het electoraat daarvan proberen te overtuigen.
De derde reden waarom asielzoekers die buiten hun schuld niet terug kunnen keren opvang geboden moet worden, is het vooruitzicht van de illegaliteit. Door deze groep op straat te zetten, groeit de groep mensen die in Frankrijk sans papiers heet. Er ontstaat een schizofrene situatie waarin de overheid hen in feite aanzet om de wet te overtreden. De overheidstaak om een groep van twintigduizend mensen opvang te bieden, komt hiermee op de toch al overbelaste schouders van goedwillende vrijwilligers, iets waartoe men niet in staat zal zijn. Niet voor niets heeft het Europees Parlement de aanbeveling gedaan om moeilijk verwijderbare asielzoekers een voorlopige verblijfstatus en een werkvergunning te geven.
Het vierde en laatste motief om barmhartigheid te tonen jegens deze uitgeprocedeerde asielzoekers schuilt in het bestaan van voldoende alternatieven, zowel qua strategie als inhoudelijk. Strategisch gezien kan het asielbeleid van een heel andere kant benaderd worden. Zo mag de nadruk liggen op het feit dat Europa een rijk continent is, en dat het dus logisch is dat ons werelddeel een gewilde trekpleister is.
Ook als wij om praktische redenen moeten beslissen om geen economische asielzoekers toe te laten ten behoeve van politieke vluchtelingen, dan nog gaat het niet aan om hen te diskwalificeren als fraudeurs of gelukzoekers. Nederland heeft voldoende middelen om vervolgde mensen een veilig heenkomen te bieden.
Daarnaast kan er ook gewezen worden op de culturele verrijking en het opvangen van de vergrijzing. Ook aan inhoudelijke alternatieven is er een ruim assortiment. Zo kunnen de landen van herkomst meer onder druk gezet worden, bijvoorbeeld door het terugschroeven van de handelsbetrekkingen of diplomatieke druk. Een ander alternatief is te vinden in Brussel.
De weg van de EU betekent een inventarisatie van de zogeheten best practices bij het asielbeleid en veel overleg tussen sociaal-democratische zusterpartijen. Alle lidstaten van de Europese Unie kampen met gelijksoortige problemen bij terugkeerbeleid. Door gezamenlijk de landen van herkomst aan te spreken, gaat men eerder overstag bij het accepteren van de volkenrechtelijke verplichting om eigen burgers op te nemen.
Een ander alternatief naast het ontzeggen van opvang is het op de schop nemen van de IND. Het is een bizarre toestand dat mensen jarenlang in een asielprocedure zitten. Asielaanvragen zijn gecompliceerd, maar aan een half jaar moeten de ambtenaren toch genoeg hebben. Wel moet erkend worden dat de medewerkers van de immigratiedienst onder grote druk staan, al was het maar door de uitlatingen van politici. Ten slotte is het van belang om particuliere vluchtelingenorganisaties meer te betrekken bij de opvang en terugkeer.
Wij willen een klemmend pleidooi houden voor een verantwoord debat over het asielbeleid. Zeker Ad Melkert zou zich dat moeten aantrekken, omdat zijn uitspraken de toon hebben gezet. Een toon die afwijkt van de wijze waarop onze partij tot nu toe hierover heeft gediscussieerd.
Om het maatschappelijk draagvlak niet nog verder te ondermijnen is het in ieder geval van belang om mensen die niet terug kunnen naar hun land van herkomst opvang te bieden. Er zijn voldoende alternatieven voor het terugkeerbeleid. Bovendien is het op straat zetten van deze uitgeprocedeerde asielzoekers ineffectief doordat de illegaliteit zal toenemen.
Maar de meest dwingende reden van ons betoog is van ethische aard. Het gaat hier om mensen.
Hedy d'Ancona, Eddy Bekkers, Omar Ramadan, Ed van Thijn, Nol Vermolen en Hans van der Vlist vervullen diverse functies in de Partij van de Arbeid.
PvdA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Ad Melkert in de ministerskamer van de Eerste Kamer. FOTO BERT VERHOEFF - DE VOLKSKRANT
|
