"Europa heeft meer aan Trichet dan aan Duisenberg", in Volkskrant, 13 december 1997, met Bekkers, Eddy.
Print dit artikel
Tijdens de EU-top in Luxemburg komt ook aan de orde wie president moet worden van de Europese Centrale Bank. Omar Ramadan, Eddy Bekkers en Piotr van Rij vragen zich af of Duisenberg wel onze onvoorwaardelijke steun verdient.
IN 2002 zullen verschillende landen in Europa hun nationale munt inleveren om er de euro voor terug te krijgen. Die landen zullen dan deel uitmaken van de Economische en Monetaire Unie.
De Europese Centrale Bank (ECB) en haar president zullen die euro in omloop brengen en de rentepercentages vaststellen. Duisenberg leek de favoriete kandidaat. Enige tijd geleden werd Nederland echter in rep en roer gebracht toen Frankrijk ook een kandidaat naar voren schoof: de president van de Franse centrale bank, Jean-Claude Trichet.
Nederland spreekt schande van deze Franse arrogantie. Maar is Duisenberg slechts geschikt omdat hij Nederlander is? Of wordt er ook nog gekeken naar de opvattingen van de twee gegadigden?
Duisenberg heeft zich in de afgelopen vijftien jaar vooral druk gemaakt om de hardheid van de Nederlandse gulden. Iets als werkloosheid bestrijden, interesseert hem niet.
De Nederlandsche Bank heeft zich onder zijn leiding uitsluitend gericht op het laag houden van de inflatie en vaste wisselkoersen. Interne en externe stabiliteit waren het gevolg, maar de president van De Nederlandsche Bank wist niet vaak genoeg te herhalen dat de overheidsfinanciën niet uit de hand mochten lopen.
Bezuinigingen en een flexibele arbeidsmarkt pasten in zijn politiek. Zo stelde hij bij de coalitiebesprekingen in 1994 voor om 23 miljard te bezuinigen. De PvdA'er Duisenberg haalde daarmee de VVD rechts in.
In Frankrijk wordt het monetaire beleid niet alleen gebruikt om de munt zo hard mogelijk te houden. Ook de bestrijding van werkloosheid is een speerpunt. In tijden van recessie wordt de rente verlaagd en de geldhoeveelheid vergroot. Het gevaar van wat meer inflatie wordt op de koop toe genomen.
Als we de beide kandidaten zo naast elkaar plaatsen, zijn er drie belangrijke redenen om niet Duisenberg, maar Trichet te steunen. Ten eerste zal de laatste ten tijde van recessies sneller zijn beleid bijsturen om de economische dip te verzachten. Duisenberg daarentegen zal de andere kant op kijken en slechts de rente verlagen als de inflatiecijfers dat toelaten.
Recessies zullen onder Duisenberg langer duren, de werkloosheid zal hoger oplopen. De remedie, flexibele arbeidsmarkten, zal een last zijn voor de werknemers van het nieuwe Europa.
De democratische controle op de ECB is een tweede reden om de voorkeur aan Trichet te geven. Terwijl Duisenberg al vaak heeft aangegeven dat parlementaire controle de hardheid van de munt schaadt, prefereert de Fransman democratie.
Niet alleen om recessies te lijf te gaan, maar ook omdat het principieel onjuist is dat een essentiële overheidstaak zich onttrekt aan ieder soort inspraak. Mensen van de lijn-Duisenberg zullen tegenwerpen dat aantasting van de onafhankelijkheid van een centrale bank de regering in verleiding brengt om met flinke inflatie werkloosheid te bestrijden of haar tekort monetair te financieren.
Deze tegenwerping is echter achterhaald. Kijk eens naar het begrotingsbeleid. Dat staat ook onder democratische controle, en gaat het kabinet daar over tot het massaal bijdrukken van geld om daarmee uitgaven te financieren? Nee toch. Enige verantwoordelijkheid mogen we de dames en heren politici toch wel toeschrijven?
Zelfs de Britse conservatieve regering heeft zich, in het zicht van een geweldige verkiezingsnederlaag, ervan weten te onthouden om de begroting zo te misbruiken. Al met al is een onafhankelijke centrale bank vooral schrijnend in de Europese Unie, omdat deze toch al zo'n ondemocratische besluitvorming kent.
Een derde argument ten faveure van Trichet heeft te maken met het opvangen van reële schokken die slechts in enkele delen van de muntunie optreden. Indien er in één land een fikse recessie uitbreekt en in de rest van de landen de economie rustig voortkabbelt met een groei van 2 á 3 procent, ontstaat er een ernstig probleem.
Er is immers slechts één geldhoeveelheid, één kapitaalmarkt en één rentevoet in heel de muntunie. Monetair beleid kan dus niet gebruikt worden om de recessie te verzachten.
Echter, fiscaal beleid kan ook niet gebruikt worden om iets aan de recessie te doen. De afspraken voor het stabiliteitspact die afgelopen december in Dublin zijn gemaakt, schrijven immers voor dat bij een begrotingstekort boven de 3 procent landen boetes moeten betalen. Omdat in een recessie het begrotingstekort sowieso al toeneemt vanwege verminderde belastinginkomsten en vergrote sociale zekerheidsuitgaven, is deze fiscale weg dus ook al afgesneden.
Duisenberg zal geen clementie tonen met landen die in een recessie zijn beland. Om de munt hard te houden, zal onverkort worden vastgehouden aan het stabiliteitspact. Met Trichet als bankpresident en democratische controle op de ECB is een ruimere interpretatie mogelijk.
De lage inflatie die Duisenberg Europa kan schenken, heeft lang niet zulke belangrijke voordelen als de bestrijding van economische stagnatie die Trichet zou kenmerken. In de praktijk is gebleken dat een hogere inflatie absoluut geen lagere reële rente hoeft te betekenen. De angst van de Duitsers dat zij hun spaarcenten verliezen, is ongegrond.
Voorts blijkt uit verschillende studies dat het verband tussen een lage inflatie en een fikse hogere economische groei niet is te bewijzen. Zelfs een monetarist als Barro heeft uit zijn onderzoek moeten concluderen dat het verband hooguit marginaal is. Sterker nog, de Nobelprijswinnaar Modigliani stelt dat het te restrictieve monetaire beleid de hoofdoorzaak is van de massale werkloosheid in Europa.
Verder kan men zich afvragen of een beleid dat puur en alleen is gericht op het bestrijden van prijsinflatie een sterkere Euro op zal leveren dan een beleid met verscheidene beleidsdoelen, zoals het bestrijden van werkloosheid. In de Verenigde Staten worden door de Fed (de Amerikaanse centrale bank) ook verschillende beleidsdoelen nagestreefd. Dit zorgt niet voor een massaal wantrouwen in de dollar.
Nederland zou de ban van nationalistisch denken kunnen doorbreken door eens niet een nationale kandidaat voor een internationale post te steunen. Laten we kijken wie daadwerkelijk beter is voor Europa.
Omar Ramadan, Eddy Bekkers en Piotr van Rij zijn respectievelijk voorzitter van de Jonge Socialisten in de PvdA (JS) en leden van de werkgroep economie van de JS.
Trichet (links) met de Duitse minister van Financiën Waigel, zijn Franse collega Arthuis en president Tietmeyer van de Bundesbank. FOTO REUTER
|
