De Grondwet is een historisch document dat meer zegt over de ontstaansperiode dan heden en toekomst. Het is een juridisch anachronisme dat bol staat van de vrome exclamaties die niet worden gehandhaafd. De Grondwet is niet meer van deze tijd. Het moet een modern document worden. Ik wil een sociaal contract tussen burgers, in plaats van het geschrift over staatsinstellingen dat we nu kennen. De Nationale Conventie doet er goed aan om onze constitutie op zeker zeven punten aan te passen.
1. Leesbare Grondwet
Maak van de nieuwe Grondwet een handzaam document, dat toegankelijk is voor een breed publiek. Het moet vooral geen lijvige akte worden. Als juridisch jargon al onvermijdelijk is, dan zou een toelichting soelaas kunnen bieden. In een dergelijke populaire versie kan iedereen lezen wat de Grondwet voor het dagelijks leven betekent. Illustratieve voorbeelden horen daarin thuis. Er kan een voorbeeld worden genomen aan de wijze waarop de constitutie van de Verenigde Staten begrijpelijk is gemaakt voor de gemiddelde Amerikaan. Net zoals de katholieke kerk ooit toegaf aan het vertalen van de Latijnse bijbel voor een breed publiek, zo zullen ook Nederlandse regenten hun constitutionele monopolie moeten opgeven. Zo wordt de nieuwe Grondwet veel meer een sociaal document voor het volk dan een juridisch geschrift voor staatsrechtgeleerden.
2. Toetsing aan Grondwet
Maak toetsing van wetten aan de grondwet mogelijk. Waar in onze buurlanden magistraten wetten toetsen aan hun Grondwet, of er zelfs een heus constitutioneel hof is, zijn Nederlandse rechters met handen en voeten gebonden. Ze mogen wetten wel toetsen aan internationale verdragen met een grondwettelijk karakter, maar niet aan de eigen Grondwet. Dat moet anders.
3. Laat electoraat beslissen over wijzigingen.
Hoewel conservatieve politici er liever niet aan herinnerd worden, is een volksraadpleging nu al geboden bij wijziging van de Grondwet. Als Eerste en Tweede Kamer de Grondwet op dit moment willen wijzigingen, moet die laatste worden ontbonden en verkiezingen worden uitgeschreven. Daarna dienen beide onderdelen van het parlement nog eens met tweederde meerderheid te accorderen. Het idee is dat de kiezer zo om een oordeel wordt gevraagd over de door politici beoogde constitutionele amendementen. Maar in de praktijk wordt de Grondwet rondom reeds geplande verkiezingen gewijzigd. Dan staat de stembusgang natuurlijk in het teken van alles behalve de Grondwet. Een referendum biedt uitkomst. Als meer dan de helft van de volksvertegenwoordiging een aanpassing van de Grondwet wenst, vraagt men een bindend kiezersoordeel. Dat kan snel en met mandaat, zonder te vrezen voor het pluche.
4. Grondwet als sociaal contract
Zorg dat de grondwet behalve een regeling voor de omgang tussen overheid en onderdanen, tevens een sociaal contract tussen burgers onderling wordt. Menigeen denkt dat met het huidige discriminatieverbod in artikel 1 vrouwonvriendelijke moslimjongeren en xenofobe Lonsdale-jeugd aangepakt kunnen worden, maar niets is minder waar. Het artikel gebiedt alleen de overheid om geen onterecht onderscheid te maken. Een nieuwe Grondwet moet ook bestaan uit basale spelregels tussen burgers onderling. Een Grondwet moet niet alleen de overheid behoeden voor misstappen, maar ook burgers zelf. En bij schending moeten niet alleen de staat, maar juist burgers overtreders aanspreken, liefst zonder rechtsgang, maar desnoods met.
5. Neem morele grondrechten op
De klassieke grondrechten, zoals de vrijheid van meningsuiting, dateren van ruim anderhalve eeuw geleden. In de jaren zeventig van Joop den Uyl werden die aangevuld met sociale equivalenten, zoals het recht op gezondheidszorg. De huidige tijdsgeest vraagt om het toevoegen van morele grondrechten, zoals het respect voor andersdenkenden en het verwerpen van intolerantie. Het wordt ons gezamenlijke kader in een multiculturele maatschappij.
6. Propageer de Grondwet.
Constitutionele bepalingen over democratie en rechtstaat zijn superieur aan hun tegenstrevers, en kunnen dus zonder scrupules met de paplepel worden ingegoten. Scholieren leren dan niet alleen maar rekenen en spellen, maar ook dat ieders stem telt en tolerantie goed is. Het cultuurrelativisme is voorbij. Uiteraard staat de nieuwe Grondwet centraal bij de inburgering van vreemdelingen. De examens die minister Verdonk nu maakt moeten niet alleen maar toetsen of iemand begrijpelijk Nederlands spreekt en weet wat huursubsidie is, maar ook beoordelen wat inburgeraars vinden van werkende vrouwen en homo's op straat.
7. Preambule
Geef de Grondwet een preambule die dit nationale document van een context voorziet. Die context betreft een gemêleerde maatschappij met gelijkwaardige en mondige burgers. Het is een sociaal contract van eigenwijze Nederlanders, die geboden en verboden van bovenaf weigeren, maar de spelregels van dit land met hun verstand willen onderschrijven. Voor God of Allah is in de Grondwet dus geen plaats.
Omar Ramadan is lid van de Nationale conventie en senior adviseur bij Radar, bureau voor sociale vraagstukken.
